bijen

BIJEN
Maak een bijenhotel!
en 
'Kijk, een bij!'  lesmateriaal
en
een voorstelling.
Kinderen bekijken de wilde bijtjes bij het bijenhotel
tijdens een bijenproject in Cultuurtuin - Vriescheloo
HONINGBIJEN EN WILDE BIJEN WORDEN IN HET ZONNETJE GEZET

2012 was uitgeroepen tot 'Het jaar van de bij! 
Dat is niet voor niets, want het gaat niet zo goed met de bijen in Nederland. 
De meeste mensen zijn bekend met de honingbij. Algemeen bekend is dat honingbijen stuifmeel verzamelen en honing maken. Minder bekend is dat er op de wereld ook honderden soorten wilde bijen leven. In Nederland komen er ongeveer 350 soorten wilde bijen voor.

HOE BELANGRIJK IS DE BIJ?
Maar weinig mensen realiseren zich dat het grootste gedeelte van de wereldvoedselvoorraad afhankelijk is van de bestuiving door bijen. En ook de flora op de wereld is afhankelijk van bijen om te kunnen voortbestaan. Indirect is ook de fauna afhankelijk van deze bestuiving. Denk maar eens een alle planten en de bessen en zaden die dieren eten.

HONINGBIJEN OF WILDE BIJEN?
Er is een groot verschil tussen honingbijen en wilde bijen.
Honingbijen leven in een volk. Wilde bijen leven solitair,
maar ze weten elkaar wel te vinden als het nodig is om te paren. 
Honingbijen zijn eigenlijk ook wilde bijen. Ze heten 'honing'bijen omdat ze van nectar en stuifmeel honing maken. Ze zijn door mensen ontdekt als de makers van deze heerlijke zoetstof. De status 'wild' zijn ze dus ook een beetje verloren omdat ze een soort 'huisdier' zijn geworden. Vroeger hadden veel boeren bijvoorbeeld behalve schapen, kippen en koeien ook een paar bijenvolken. Over de hele wereld wordt daar gebruik van gemaakt. 
Er zijn veel verschillende rassen honingbijen.

De kasten van een imker voor
de honingbij - Cultuurtuin Vriescheloo
De bijtjes bij de vliegspleet van een
bijenkast - Cultuurtuin Vriescheloo



 DE HONINGBIJ
Een honingbijenvolk kan in Nederland niet zelfstandig overleven. Het klimaat is daarvoor niet meer geschikt en honingbijen hebben een nestholte nodig voor het hele volk. Ze kunnen hun nest maken in een holle boom of een andere holle plaats. Deze plaatsen zijn er bijna niet meer. Imkers geven de bijen een 'bijenkast' daarin doen zij 'raampjes' met soms een klein beetje 'kunstraat' er in.
raampjes met kunstraat in een bijenkast
Kunstraat ziet er uit als een honingraat, maar het is nog niet helemaal af. De bijen gaan hier zelf van was hun raat op bouwen.
Een bijenvolk is een interessant volk. Op een hele georganiseerde manier brengen zij de larfjes groot. De eitjes, waar de larfjes uit komen, worden allemaal gelegd door één 'koningin'. Ze legt er soms wel 1000 op een dag. 
Alle andere bijen zijn 'werksters'. Zij hebben verschillende taken zoals de raat schoonhouden, de larfjes voeren, stuifmeel of nectar halen, water halen of de bijenkast verdedigen tegen indringers. 
Een klein groepje bijen heeft de eervolle taak om voor de koningin te zorgen, 'de hofstaat'.  
En is nog een klein aantal 'darren', dat zijn mannetjes bijen. De beste dar mag paren met de koningin. Daarna gaat hij dood. De andere darren hebben pech, want paren met de andere bijen is er niet bij. 
Alle werksters krijgen in hun leven alle taken op een rij, afhankelijk van hun leeftijd. Na een leven van hard werken sterven ze in de natuur.
Ze hebben dan vele bloemen bestoven en erg nuttig werk gedaan. Bovendien hebben ze gezorgd voor een heleboel nieuwe nakomelingen.
Illustratie uit 'Kijk, een bij!' educatief programma
Veel imkers reizen rond met hun bijenkasten. Je kan ze bijvoorbeeld zien staan bij koolzaadvelden of fruitboomgaarden. 
De taak van de imker is om er voor te zorgen dat het volk genoeg ruimte heeft. Als dit niet zo is, moet hij op tijd zorgen voor een nieuwe verdieping op de kast. 
Hij controleert de gezondheid van het volk en hij kijkt of ze genoeg te eten hebben.
In het najaar gaat hij 'honing slingeren'. Hij haalt de honing uit de 'raten' en geeft de bijen een andere substantie terug. De imker in onze tuin laat de bijen ook een ruime hoeveelheid natuurhoning behouden. 
Al een aantal jaren neemt het aantal honingbijvolken ernstig af. Er wordt veel onderzoek naar gedaan. Een aantal oorzaken, waaronder sommige soorten landbouwgif en een parasiet, zijn al ontdekt. Imkers hopen op goede maatregelen, zodat zij hun werk kunnen blijven doen.

Over honingbijen is erg veel te vertellen. Ik heb er daarom een speciaal educatief programma over gemaakt. 
Educatief programma 'Kijk, een bij!
leuk voor projecten:lente- zomer-kriebelbeestjes of kleine beestjes

KIJK, EEN BIJ! lesmateriaal over bijen
Door Agnes Spruit en componist Gerard de Blaauw

Dit educatief materiaal gaat over de honingbij. U kunt het gebruiken in de klas. Het bevat een CD met liedjes en dansspelletjes, een digitaal prentenboek en een instructieboekje.
Het is vrolijk ingezongen door zangers, zangeressen en kinderen. Er staat een mooie bijdrage op van de imker. U kunt het programma bij ons bestellen voor €29,50 exclusief verzendkosten. . 


U kunt meer lezen op de pagina - theater - van dit blog en op www.theaterdetoverdoos.nl.
Polle en het bijtje Bibi - voorstelling
Polle en de hemelparaplu
Theater De Toverdoos


VOORSTELLING OVER BIJEN
Voor groep 1 en 2 basisonderwijs (Oost)-Groningen.
In de lente en zomer van 2013 speelt Agnes Spruit in het Theater De Toverdoos bij  Cultuurtuin Vriescheloo de voorstelling 'Polle en de hemelparaplu'. Een sprookje met een educatief thema - bijen en vlinders-. Aansluitend zijn er bijenopdrachten in de tuin.


Lees meer op de pagina - theater - van dit blog en op www.theaterdetoverdoos.nl. 

WILDE BIJEN 

 MAAK EEN BIJENHOTEL VOOR WILDE BIJEN
Een wilde bijenhotel - Cultuurtuin Vriescheloo
DE WILDE BIJ - de gangetjes voor eitjes -
Er leven ongeveer 350 soorten wilde bijen in Nederland. 
Wilde bijen leven meestal solitair. Ze leven dus niet in een volk, zoals de honingbij.
Sommige soorten wilde bijen maken gangetjes voor eitjes in het zand, zoals de zandbijtjes.  Soms kun je op een zandpad een heleboel kleine gaatjes zien.
De metselbijtjes leggen hun eitjes in gangetjes in het hout.
Andere soorten maken gangetjes in steen, of leggen eitjes in holle stengels.

De kamertjes
Honingbijen hebben een koningin die eitjes legt, maar wilde bijtjes leggen hun eitjes zelf.
Als er een larfje uit het eitje komt dan gaan honingbijen daar met elkaar goed voor zorgen tot het een bij is. Een wilde bij doet dat niet. Zij legt een eitje in een kamertje en zorgt er voor dat er genoeg stuifmeel bij ligt voor het larfje om uit te groeien tot een bij.

van eitje tot wild bijtje
Als je een bijenhotel maakt kun je gangetjes boren in blokken hout. In die gangetjes leggen de wilde bijtjes hun eitjes. Op de tekening hieronder kun je zien hoe dat er uit ziet.

1. Het bijtje maakt in het boorgat een kamertje. Als een soort behang plakt ze een 'speciemengsel' van speeksel en zand tegen de wanden. Daarna gaat ze stuifmeel verzamelen en brengt dit naar het kamertje. Daarna legt ze haar eitje.
Ze maakt het kamertje dicht met een 'muurtje' van 'specie'.
Het bijtje begint aan een nieuw kamertje voor een nieuw eitje.
2. Uit het eitje komt later een larfje. Het larfje gaat heel veel eten van het stuifmeel.
3. Als het larfje dik genoeg is gaat het zich inspinnen in een cocon.
4. In de cocon zal het larfje langzaam maar zeker veranderen in en bij.
5. In een boorgat of gangetje maakt het bijtje een aantal kamertjes achter elkaar.
Nu vraag je je misschien af hoe het larfje dat achterin zit er uit kan komen? Want dat eitje is het eerste gelegd en sneller een bij??? De natuur is wonderlijk. Het bijtje dat de eitjes legt doet een stofje bij de eitjes waardoor de bijtjes vooraan eerder 'klaar' zijn dan de bijtjes die er achter zitten. Knap hè!

Honingbijen groeien op dezelfde manier. Maar het verschil is dat honingbijen in de honingraat een eigen cel hebben. Alle bijtjes kunnen bovenin de cel het deksel open knagen en er uitkomen. Larfjes van honingbijen worden gevoerd door de werkbijen. 

dit gaatje is dichtgemaakt met
'specie' van een metselbij

Een wilde bij gaat naar binnen in 
een wilde bijenhotel.

Met de wilde bijen gaat het niet goed in Nederland. Er is gebrek aan stuifmeel en er is gebrek aan nestgelegenheid. De vogels helpen we daar al bij.
Met een bijenhotel kunt u ook de wilde bij helpen.

BIJENHOTEL MAKEN
Een bijenhotel maken is leuk en niet zo moeilijk. De afmeting kunt u zelf bepalen. Een klein hotelletje met 10 gaatjes of een hele wand met duizenden gaten? U kunt het bijenhotel maken met allerlei soorten materiaal. Vogels hebben verschillende soorten nestkastjes nodig, omdat ze niet allemaal even groot zijn. Wilde bijen zijn er ook in vele soorten en maten. Van enkele milimeters tot de maat van een bij zoals we gewend zijn te zien.
bijenhotel
Werkwijze
Verzamel houtblokken. Heeft u net een verbouwing? Bewaar het afvalhout want hiervan kun u mooie blokken zagen voor het bijenhotel. Ook schijven van boomstammen kunt u gebruiken. 

Mijn persoonlijke mening is, dat zoveel mogelijk bomen moeten blijven staan. Maar als er toch een keer één omgehakt moet worden, gebruik dan het hout voor een bijenhotel. Dat is een milieu vriendelijkere oplossing dan de open haard. De boom krijgt zo een mooi tweede leven.



In de houtblokken boort u gaten van verschillende diktes (van 4 mm tot 10 mm). Het gat moet aan de achterkant dicht zijn. Zorg er daarom voor dat de blokken dik genoeg zijn.
U kunt daarbij ook gaten boren in bouwstenen. 
Verzamel holle stengels en maak er kleine bosjes van die in een blikje passen.
Al deze materialen brengt u samen in bijvoorbeeld een groentekist of een zelfgemaakte kist.
Zet het hotel op een zonnige plaats. 
Als u een boomstam heeft die rechtop kan staan, dan kunt u ook daar gaten in boren.

Wanneer plaats ik het bijenhotel en waar?
De meeste bijtjes leggen de eitjes in het voorjaar en de zomer. Sommige soorten vliegen het zelfde jaar uit. Andere soorten zullen overwinteren in het bijenhotel en vliegen het volgende jaar uit.

Een bijenhotel is leuk om naar te kijken. Op internet kunt u opzoeken hoe de verschillende bijen er uit zien. Het is leuk om te zien welke bijtjes naar uw hotel komen. U kunt gerust dicht bij komen, want de bijtjes steken niet. Geen enkele bij zal zomaar steken, mits u ze bedreigt. Een bij verliest direct de angel en sterft bij een steek. Daarom zullen ze dit niet vlug doen.
Een wesp verliest zijn angel niet en kan daarom heel anders zijn in het gedrag. Op deze manier kunnen ook kinderen hun 'angst' voor bijen overwinnen, en ook het verschil tussen de bijen, en bijen en wespen leren zien.

BIJVRIENDELIJKE PLANTEN
Als u de bijen en ook vlinders nog verder op weg wilt helpen kunt u bijvriendelijke planten in uw tuin zetten, gebruik geen gif en maak je tuin een beetje ruig. Laat in de winter de dode stengels van planten staan. Rupsen kruipen vaak onder dor blad. 
Een echte 'winterklare tuin' is niet opgeruimd.
TIP: Download de bijvriendelijke plantenkalende op www.nmfgroningen.nl 

VEEL PLEZIER!